X
تبلیغات
چگونه می توانیم خدمت گزار خوبی باشیم ؟ - کتاب فارسی اول راهنمایی (جدیدالتالیف )

چگونه می توانیم خدمت گزار خوبی باشیم ؟

مدرسه ی راهنمایی جلال آل احمد ناحیه ی یک آموزش و پرورش زنجان

مقدمه

 بسمه تعالی

برنامه ی درسی فارسی در دوره ی راهنمایی یکی از مهمترین و اساسی ترین برنامه های درسی است که از یک سو با ابتدایی و از سوی دیگر با  سایر برنامه های  درسی ارتباط معنا داری دارد به گونه ای که ذهن و زبان دانش آموز را نسبت به دنیای یاددهی و یادگیری علوم پویاتر و گویاتر نماید .

زبان و ادبیات فارسی ، آیینه ی باور ها و اندیشه ها ، هنر مند ی ها و عظمت ملت ایران است و به عنوان میراث از گذشتگان به امروز انتقال یافته است .

·       از نگاهی دیگر ادبیات فارسی به دلیل رابطه ی نزدیک و ناگسستنی با اندیشه و تفکر انان ، می تواند نقشی مهم در تقویت خلاقیّت و کاربرد درست مهارت های زبانی و ادبی داشته باشد .

 

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و هشتم آبان 1387ساعت 17:27  توسط حمید  | 

ساختار کتاب فارسی اول راهنمایی

ساختار کتاب فارسی دوره ی راهنمایی

 

در دوره ی راهنمایی کتاب فارسی با توجه به ساختار و بر اساس ادامه ی منطقی برنامه ی درسی دوره ی ابتدایی به دو بخش خواندن و نوشتن سازماندهی و تدوین شده است .

                                                                                                               1)متن درس

                                      1 )ساختار فصول                                                    2 )تصویر

                                      فصل اوّل : اسلام و انقلاب اسلامی                               3 )فعالیّت

                                                                                                               4 )خود ارزیابی

                                                                                                 5 )دانش های زبانی و ادبی

                                      فصل دوم :علم و فرهنگ                                           6 ) کار گروهی

ساختار کتاب فارسی            فصل سوم :زیبایی آفرینش

                                    فصل چهارم :شکفتن 

                                       فصل چهارم :شکفتن

                                      فصل پنجم :اخلاق و زندگی

                                      فصل ششم : نام ها و یاد ها

                                      فصل هفتم :سرزمین من

                                      فصل هشتم : ادبیات جهان

 

این کتاب علاوه بر مهارت های خواندن ، مهارت های شنیدن ، سخن گفتن ، نقد و تحلیل را زیر پوشش دارد .

 

توضیح :

·       کتاب با ستایش ، آغاز و به نیایش ، ختم می شود .

·       پس از هر درس ، یک حکایت مناسب آورده می شود .

·       در هر فصل 2 یا 3 درس آورده می شود . توزیع مطالب بر اساس اهمیّت فصل ها می باشد .

·       تعداد درس ها 21 درس خواهد بود .

·       متون نظم و نثر به طور متعادل و مناسب توزیعخواهد شد

·       در پیشانی هر فصل ، جمله یا بیتی زیبا که بیانگر محتوای فصل باشد خواهد آمد .

·       به منظور کاهش حجم ، روان خوانی ها پس از هر دو فصل خواهد آمد .

·       در بخش خواندن درس آزاد و تعدادی تمرین تکمیل کردنی پیش بینی خواهد شد .

 

توضیح :

 

1 ) متن درس :

·       هر درس از 5 صفحه بیشتر نخواهد بود ( بین 3-5 )

·       درس ها به دو روش مستقیم و غیر مستقیم ارائه خواهد شد .

 

2 ) تصاویر : از تصاویر زیبا ، جذّاب ، پرکششش با رنگ های زنده ، همخوان با درون مایه ی درس در جهت تقویت فهم و درک محتوا استفاده خواهد شد .

 

3 ) فعالیت 1 ( خود ارزیابی )

پرسش هایی از متن درس در سه سطح ( همگرا ، واگرا ، بینا بین ) طرح خواهد شد .

4 ) فعالیت 2  (دانش زبانی و ادبی )

از طریق آموزش وندها و نقش آن ها در واژه سازی و نکات املایی ، دستوری ، نگارشی و ادبی ، واژگان خوانداری افزایش داده می شود .

5 )فعالیت 3 ( کار گروهی )

الف ) مهارت شفاهی

فعالیت های زبانی مبتنی بر دانش های زبانی و ادبی فعالیت 2

ب ) نقد :

توانایی اظهار نظر درباره ی شخصیّت های یک داستان ؛ کاربرد واژگان یک نوشته ، زیبایی های یک سخن ، پیام های یک متن

پ ) فعالیت ویژه :

قصه گویی ، کتاب خوانی ، شعر خوانی ، نمایش ، نقّالی ، قصّه سازی

ساختار بخش دوم کتاب فارسی :

این بخش در کنار خواندن به موازات آن ، مهارت های نوشتاری ، تمرین و تقویت می شود . در هر درس مجموعه ای از فعالیت ی نوشتاری ، مبتنی بر آموزش های بخش خواندن در نظر گرفته شده است .

استقلال این بخش به معنی هویّت بخشیدن به املا و انشا ی فارسی و تاکید بر جایگاه و اهمیّت این دو درس در فرایند آموزش است . به ویژه درس انشا که بستر و مجال بسیار مناسبی برای پرورش خلاقیّت و تقویت تخیّل فراهم می سازد .

 

مفاهیم و موضو عات زبانی و ادبی :

 

1 ) دستور :

·       جمله و ساخت آن 2 درس

·       اجزای جمله 2 درس

·       انواع جمله 1 درس

·       گروه فعلی 4 درس

·       گروه اسمی 2 درس

·       گروه قیدی 1 درس

·       دستور تاریخی 2 درس

 

2 ) نگارش :

·       یادداشت روزانه

·       زندگی نامه

·       خاطره نویسی

·       گزارش نویسی

·       گفتار و نوشتار

·       نمایش نامه

·       فیلم نامه

·       داستان نویسی

·       بازگردانی شعر به نثر

·       آشنایی با گونه های نثر

·       ساختار مقاله و مقاله نویسی

·       توصیف

·       نامه نگاری

·       بهره گیر ی از عنصر جان بخشی در نوشته

·       شرح حال نویسی

·       معرفی زادگاه و اماکن ( تک نگاری )

·       باز سازی رویدادها

·       گزینش بهترین واژه و به کار گیری در نوشته

·       گامی فراتر از ساده نویسی

·       روزنامه دیواری

·       خلاصه نویسی

·       صمیمیّت در نوشته

·       فضا سازی

·       بازنویسی

·       باز آفرینی

·       بهره گیری از عنصر تخیّل ( نوشته ی خلاّق )

·       طنز

3 ) نکات املایی :

6 نکته

4 ) مهارت های مطالعه و کتاب خوانی

6 نکته

5 ) مفاهیم ادبی شامل :

قالب ها ی شعری مانند قصیده ، مثنوی ، قطعه ، شعر نیمایی و ...

زیبایی های ادبی (نثر و نظم ) مانند : تشخیص ، تشبیه ، سجع ، مبالغه و...

6 ) مفاهیم ارزشی :

طرح ارزش های دینی و مذهبی

طرح ارش های ملّی و انقلابی

طرح ارزش های اجتماعی و فرهنگی

طرح ارزش های بومی و منطقه ای

 

فهرست فعالیت ها و تمرین های پیشنهادی برای برنامه ی فارسی راهنمایی:

 

مهارت های گفتن :

·       داستان گویی

·       سرود خوانی

·       گفت و گو در کلاس

·       گسترش واژگان

·       چیستان گویی

·       مصاحبه

·       دکلمه

·       توصیف شفاهی تصاویر

·       خاطره گویی

·       تعریف کردن داستان

·       نقل و قول مستقیم

·       نقل و قول غیر مستقیم

 

 

مهارت های نوشتن :

·       پر کردن جای خالی

·       گسترده نویسی

·       جدول کلمات

·       واژه سازی با پسوند ها

·       واژه سازی با پیشوند ها

·       واژه سازی با مشتقّات فعلی

·       واژه سازی با اسم ها و صفت ها

·       کاربرد نکات املایی

·       کاربرد نکات نگارشی

·       کاربرد نکات زبانی

·       آموزش خطّ تحریری

·       نگارش مشاهدات و محسوسات در طبیعت

·       نوشتن خلاّق مطابقت فعل و نهاد

·       مطابقت فعل و شناسه

·       مطابقت اجزای جمله

مهارت های خواندن :

·       کتاب خوانی

·       صامت خوانی

·       خواندن ترکیب های وصفی و اضافی

مهارت های گوش دادن :

·       گوش دادن به نوار

·       گوش دادن انتقادی

·       مهارت توجّه به کانون سخن

 

 

مهارت های تفکّر :

·       ساخت جمله های فی البداهه

·       حدس زدن پایان داستان

·       مرتّب کردن مفاهیم عینی و ذهنی

·       طبقه بندی مفاهیم عینی و ذهنی

·       بیان احساسات و عقاید در کلاس

·       پیدا کردن راه حلّ مناسب

·       یافتن فکر مرکزی

·       مرتب کردن داستان به هم ریخته

·       تمرین های جانشین سازی

·       تمرین های همنشین سازی

·       پرسش های درک مطلب

·       درک یافتن مترادف ها

·       یافتن متضّاد ها

·       یافتن متشابه ها

·       یافتن کلمات معنی دار

·       تقویت تخیّل

 

مهارت های عملی :

·       ایفای نقش

·       اجرای دستورالعمل از طریق نوشته

·       نمایش فیلم

·       نمایش خلاّق

·       نمایش درس

·       نمایش عروسکی

·       نمایش رادیویی

·       نمایش بی کلام ( پانتومیم)

·       نقّاشی خلاّق

·       استفاده از فرهنگ لغت

·       خود جایگزینی در داستان واژه یابی خوشه ای

·       بازی واژگانی

·       استفاده از لغت نامه در کلاس

·       کتاب سازی

·       جدول کلمات

·       کلمه سازی

·       ترکیب کلمات

·       کاربر د نکات دستوری

·       آموزش واژگان دشوار

 

مهارت های نقد :

·       ارزشیابی واژگانی زبان

·       گوش دادن انتقادی

·       نقد و تحلیل درباره ی شنیده ها و خوانده ها

 

روش ها ی خواندن :

روش بلند خوانی :

بلند خوانی در شروع درس بسیار موثر است زیرا در آن از دو فرایند ادراکی ، یعنی تمییز شنیداری و تمییز بصری استفاده می شود . امّا در دوره ی راهنمایی با توجّه به آموزش های دوره ی ابتدایی و و ویژگی های شناختی از شیوه های مختلف صامت خوانی استفاده می شود . این روش برای تند خوانی و مطالعه ی صحیح مفید است .

 

 

 

روش صامت خوانی :

1 )دقیق خوانی :

در این نوع خواندن دانش آموز به درک کامل متن خواندنی و نگهداریآن در حافظه می رسد و به افکار نویسنده پی می برد .به ارتباط مطالب می پردازد . خلاصه ی متن را بیان می کند

2 )خواندن تجسّمی :

هدف این نوع خواندن درک عمیق تر ، تحریک حسّ کنجکاوی و مشارکت فعّالانه در مطالعه است . لازم است قبل از مطالعه سوالاتی از متن درآورده شود تا در هنگاه مطالعه به آن سو هدایت شود .

3 ) خواندن انتقادی :

در این روش متن درس را مطالعه می کند سپس درباره ی ویژگی های متن و نوع نوشته و سبک نویسنده یا شاعر و قالب درس بحث و گفتگو کرده .

4 )خواندن التذاذی :

خواندن برای درک زیبایی ها ، روش موثری برای پرورش حسّ زیبا شناسی و تقویت ذوق ادبی است . بهتر است دانش آموزان بیش تر به دنبال یافتن زیبایی های موجود در نثر و شعر باشند .

با توجّه به این که یکی از اهداف آموزش زبان و ادبیات فارسی تلطیف عواطف و التذاذ ادبی است به این نوع خواندن تاکید بیش تری می شود .

 

ارزشیابی از پیشرفت تحصیلی در برنامه ی درسی فارسی راهنمایی :

 

ارزشیابی یکی از عناصر بسیار مهم برنامه ی درسی است که تنها به پرسش های کلاسی یا آزمون های پایانی محدود نمی شود .

در انتخاب شیوه ی ارزشیابی باید اصول زیر را رعایت کرد .:

 -شیوه ی ارزشیابی با اهداف آموزشی و سایر عناصر برناممه متناسب باشد و معلوم کند هر کدام از شیوه ها و مهارت ها چه دانش و مهارت و نگرشی را اندازه می گیرد .

- شیوه ی ارزشیابی باید با رویکرد برنامه تناسب داشته باشد .

- شیوهی انتخاب شده نسبت به دیگرشیوه ها کارایی بیشتری داشته باشد .

-

به تناسب ماهیت اهداف و سایر عناصر برنامه از سیوه های متعدد استفاده شود .

 

برخی روش های ارزشیابی در این درس به اصول و رویکرد های زیر تکیه و تاکید می شود .:

-        ارزشیابی از مهارت های شفاهی زبان

-        ارزشیابی از مهارت های کتبی زبان

-        ارزشیابی از فرایند آموزش و فعالیت های دانش آموزان 0 مستمر )

 

با توجه به ماهیت برنامه ی درسی و زبان و ادبیات فارسی و نیز نوع ارزشیابی حاکم بر آموزش برای ارزشیابی روش های زیر پیشنهاد می شود .:

-        روش کتبی

-        روش شفاهی

-        روش مشاهده ی رفتار

 

جهت استفادهد ی درست از روش های فوق و رعایت رویکرد های ارزشیابی در این برنامه از ابزار های زیر می توان استفاده  کرد

-آزمون کتبی :شامل سوالات تکمیل کردنی ، کوتاه پاسخ ، انشایی و غیره ... و از مهارت های نوشتن .

- آزمون شفاهی شامل پرسش های شفاهی از مهارت های گوش دادن ، گفتن و خواندن و درک مطلب .

 - چک لیست ، ابزار اندازه گیری عملکرد دانش آموز در مهارت های ارتباطی ، توانایی های ذهنی ، شرکت در فعالیت های گروهی و مهارت های شفاهی زبان .

 

پیشنهاد می شود نمره گذار ی آزمون مستمر و پایانی به شکل زیر باشد :

 

1-کتاب فارسی خواندن ؛ شفاهی ( 20 نمره )

معلم می تواند نمره ی بیست را بین دو آزمون مستمر و یایانی به طور مناسب و با توجه به شرایط و سطح دانش آموزان توزیع کند . ( 10 نمره مستمر  + 10 نمره ی پایانی  یا 12 نمرهی مستمر و 8 نمره ی پایانی .)

آزمون مستمر  می تواند شامل این موارد باشد : روخوانی متن ، درک مطلب ،خودارزیابی ، دانش های زبانی و ادبی ، کار گروهی ، شعر خوانی ، مشارکت در کار گروهی ، انجام فعالیت های کلاسی .

آزمون پایانی نیز می تواند در بر گیرنده ی این موارد باشد : خواندن ، درک مطلب ، دانش های زبانی و ادبی ، حفظ شعر ، معنی واژگان در جمله .

 

2- املای فارسی : کتبی  ( 20 نمره )

معلم می تواند نمره ی این درس را به صلاحدید خود و با نظارت گروه آموزشی محل خدمت بین دو آزمون مستمر و پایانی توزیع کند .

الف ) 20 نمره ی مستمر ( 10 نمره تقریری + 10 نمره فعالیت های املایی کتاب نوشتن )

20 نمره پایانی ( 10 نمره املای تقریری + 10 نمره فعالیت های املایی کتاب نوشتن )

نمره ی نهایی میانگین دو آزمون

ب ) 5 نمره مستمر + 15 نمره پایانی شامل یک متن تقریری + تعدادی سمال املایی از کتاب نوشتن

نکات مورد تاکید در در ارزشیابی املا :

1-   خوانا و پاکیزه نویسی واحد های زبانی

2-   صحیح ن.یسی واحد های زبانی

3-   تنوع بخشی به متن املا :

الف ) املا از درس تعیین شده

ب ) املا از درس های خوانده شده ( تلفیقی )

ج ) املا از دیگر کتاب ها ی درسی همان پایه

 

توجه : از نکات زبانی خواندن برای طرح سوالات املایی استفاده شود .

 

3 – نگارش و انشای فارسی  : ( 20 نمره )

 

معلم می تواند نمره ی این درس را بین دو آزمون مستمر و پایانی تقسیم کند :

5 نمره ی مستمر : فعالیت های کلاسی + انجام تمرین های کتاب نوشتن +نوشتن انشا و نگارش

15 نمره ی پایانی : نوشتن یک یا دو موضوع نگارشی و انشایی + تعدادی سوال نگارشی و انشایی از کتاب نوشتن .

نکات مورد تاکید در ارزش یابی انشا  :

1-   رعایت نظم منطقی و پرورش موضوع .

2-   به کار گیری درست نکته های نگارشی نگارشی ، دستوری و املایی .

3-   تاکید و توجه به استفاده از جمله های نو و خلاقانه در انشا .

4-   بهره گیری از تخیّل

5-   توانایی توصیف

6-   به کار گیری واژگان مناسب و خوش ساخت

 

توجّه : ار نکته های ادبی و نگارشی کتاب خواندن برای پرسش های آزمون انشا استفاده شود .

در صورت داشتن فضای خلاقانه و نو می توان از برخی ضعف های صوری مانند ضعف های نشانه گذاری صرف نظر کرد .

 

 

ساختار و محتوا :

 

بر اساس برنامه ی مدوّن دو بخش برای آموزش فارسی در دوره ی راهنمایی در نظر گرفته شده است .

الف : مهارت های شفاهی زبان :

ب ) مهارت های کتبی زبان :

هر دو بخش ارزش آموزش یکسانی دارد . مهارت های زبانی و ادبی را به طور موازی و مساوی و با آهنگی مناسب و متنماسب پیش می برند . گره خوردگی و پیوند دو کتاب به گونه ای است که تدریس مستقل هر کتاب نه ممکن است و نه علمی و عملی و منطقی .

 

این دو بخش در امتداد و استمرار کتاب های فارسی بخوانیم و بنویسیم ابتدایی مهارت های شفاهی زبان ( گوش دادن ، سخن گفتن ، خواندن ) و مهارت های کتبی زبان ( املا ، انشا و نگارش ) ومهارت های فرا زبانی ( تفکر و نقد را ) پرورش می دهند .

در آموزش ، کتاب خواندن ، مقدم بر نوشتن است . بدین معنا که دبیران گرامی از کتاب خواندن آغاز و به نوشتن می پردازند .

 

الف ) بخش خواندن :

اهداف اساسی این کتاب را در نکات زیر باید جست و جو کرد :

1 - درک متن ها و دریافت پیام اصلی آن ها .

2- توانایی بلند خوانی ، صامت خوانی و خواندن با لحن و آهنگ مناسب .

3 – گسترش دایره ی دید در خواندن .

4- توانایی بحث و بررسی و نقد موضوعات مطرح شده در متن درس ها .

5 – توانایی شناخت و به کار گیری مهارت های زبانی .

6- تلطیف و تقویت ذوق ادبی .

 

خواندن از هشت فصل و موضوع اساسی تشکیل شده است .

در هر فصل دو یا سه درس است . تعداد دروس کتاب 21 درس است .درس نوزدهم کتاب ، درس آزاد است که خود دانش آموزان با همکاری و همیاری هم تهیّه خواهند کرد .

در پایان هر فصل شعر خوانی یا روان خوانی است کهاین شعر ها و روان خوانی ها ( روان خوانی ها داستان هستند)

برای تقویت مهارت خواندن و به عنوان مکمّل محتوا و مفاهیم فصل آمده اند .شعر و نثر یک در میان در پایان فصول قرار گرفته اند .

معمولا پس از شعر خوانی و روان خوانی حکایتی زیبا پایان بخش و حسن ختام فصل است که این حکایات از متون کهن برگزیده شده اند تا به تعادل و توازن کتاب کمک کنند .

توضیح آن که متن ها ی کتاب اوّل . متون معاصر هستند و این حکایات جز هدف اصلی که تقویت مهارت خواندن است نوعی موازنه در متون نو وکهن در کتاب محسوب می شوند .

در مجموع 4 شعر خوانی ، 4 روان خوانی و 4 حکایت در کتاب خواندن آمده است .

کتاب با ستایش ( دونمونه نثر و شعر ) آغاز و به نیایش پایان می یابد .که ستایش و نیایش جزء درس و فصول قرار نگرفته اند . این شیوه از سنّت های ادبی ماست و در کتب گذشته نیز شروع با تحمیدیّه و پایان با مناجات مرسوم بوده است .کتاب با واژه نامه ، اعلام ( اشخاص ، آثار و مکان ها ) و فهرست منابع و ماخذ به پایان می رسد .

 

فعّالیّت هر درس :

در پایان هر درس سه دسته فعّالیّت با عنوان های خود ارزیابی ،دانش های زبانی و ادبی و کار گروهی دیده می شود

1 ) خود ارزیابی :

این فعّالیّت ، کلاس را با تعامل میان معلّم و دانش آموز و دانش آموز با دانش آموز مواجه می سازد .اهداف این فعّالیّت عبارتند از :

-        ارزشیابی از میزان درک مطلب دانش آموزان از متن درس

-        خود ارزش یابی دانش آموزان ؛ دانش آموز در می یابد چه مفاهیمی را دریافت نکرده است و خلا اطّلاعات خود را با همکلاسان جبران می نماید .

-        تقویت توجّه ، دقّت و تمرکز حواس

-        ارتقای درک شنوایی و مهارت در گفت و. گو

-        گسترش حوزه ی اطلاعات دانش آموزان

-        ایجاد فضای تعامل ، نقد ، همفکری و همیاری علمی

در بخش خود ارزیابی معمولا سه تا چهار پرسش مطرح شده است که نخستین سوال همگرا است . این پرسش میزان توجّه و دریافت دانش آموز را نسبت به متن درس ارزش یابی خواهد کرد .

معمولا پرسش دوم تلفیقی است از هم گرا و واگرا .پاسخ به این سوال صبر و حوصله و زمان بیشتری را می طلبد .طبیعی است انتظار پاسخ های یکسان داشته باشیم .

در خود ارزیابی همیشه یک سوال مطرح شده ، به صورت نقطه چین دیده می شود . این سوال فرض است تا معلم و دانش آموزان چند سوال دیگر مطرح کنند .

نکته ی بسیار مهم : این سوال گفتنی و شفاهی است و نباید دانش آموزان جواب ها را در کتاب بنویسند . فعّالیّت ها ی نوشتاری مناسب در کتاب نوشتن به اندازه ی کافی در نظر گرفته شده است .

 

توصیه های لازم :

·       در هنگام پرسش ، فرصت اندیشیدن ، مشورت کردن و گفت و گوی دانش آموزان فراهم شود .

·       دانش آموزان را تشویق کنید ، پاسخ های خود را شرح دهند .از پاسخ ها ی کوتاه و گفتن بله و خیر پرهیز کنند .

·       دانش آموزان را تمرین دهید تا پاسخ های خود را زمانی بدهند که پرسش ، کامل خوانده شده باشد .

·       دانش آموزان را تمرین دهید، پیش از پاسخ دادن ، خوب فکر کنند تا پاسخ دقیق و منسجم بدهند.

·       از دانش آموزان بخواهید علاوه بر پاسخ ؛نظرخود را درباره ی سوال مطرح کنند .

·       به دانش آموزان فرصت دهید که پاسخ خود را در مراجعه به متن بیابند . این کار باعث مرور متن می شود و جز در کمعنا ، در املا و یافتن شکل درست واژگان موثّر است .

·       دانش آموزان را تمرین دهید تا در وقت پاسخ گویی دیگران سکوت کنند و گوش دهند و احترام پاسخ گوینده را حفظ کنند.

·       تشویق پس از دریافت پاسخ و ایجاد انگیزه برای مشارکت در پاسخ گویی بسیار مهم است.

2- دانش های زبانی و ادبی :

دانش های زبانی و ادبی مجال و فرصتی برای طرح مباحث دستوری ، نگارشی ، ادبی و زبانی و گسترش و ژرفابخشی به دانش هایی است که دانش آموزان در کتاب های بخوانیم و بنویسیم ابتدایی کسب کرده اند .

 

 

در طرح این نکته ها تلاش بر آن است تا دانش آموزان علاوه بر تلاش برای رشد و تقویت مهارت های زبانی ، نقش فرازبانی زبان را در یابند . واژه ها را درست تعبیر و تفسیر کنند ، سازمان درونی کلمه ها و جمله ها را بشناسند و بتوانند جمله های صحیح دستوری را در گفته ها و نوشته ها ی خود به کار گیرند .

در بخش دانش ها ی زبانی ، آشنایی با مسائل شعر و و نثر ، قالب های شعری ، زیبایی های ادبی و آموزه های نگارشی برای نوشتن خلاّق و آمادگی برای نویسندگی و مهارت های آفرینش متن زیبا صورت می گیرد .

توصیه های مهم :

1.      این بخش با درنگ ، دقّت ، طرح مثال های بیشتر و با بهره گیری از همیاری و مشارکت دانش آموزان تدریس شود .

2.      دبییران گرامی باید با پیش زمینه ها و پیش خوانده های دانش آموزان آشنا باشند .

3.      تدریس باید زنده و شاداب ، لذّت بخش و به اندازه باشد . منظور از به اندازه ، پرهیز از دادن اطلاعات اضافی و انباشتن ذهن و خسته کردن دانش آموز است .

4.      تدریس این بخش باید با کتاب نوشتن همراه و هماهنگ باشد .آن چه را دانش آموز در این بخش به صورت شفاهی می آموزد در کتاب نوشتن تمرین کتبی و نوشتاری خواهد کرد .

 

3 – کار گروهی :

دانش آموزان از هم می آموزند و به هم می آموزانند .و به دلیل داشتن زبان مشترک و احساسات نزدیک می توانند مفاهیم را به هم تفهیم کنند.

کار گروهی ادامه و استمرار ( فعالیّت های ویژه) در کلاس های چهارم و پنجم ابتدایی است .در کار گروهی دانش آموزان به پاسخ مناسب و مشترک می رسند و در کلاس مطرح می کنند .

با اندکی دقّت در این فعّالیّت ،در می یابیم که هدف ؛ تقویت ، تعمیق ، گسترش و گاه تجسّم بخشیدن به آموزه های درس است . برای اجرای بهتر این بخش پیشنهاد می شود :

1.      دانش آموزان در گروه به به بحث درباره ی پرسش بپردازند . درباره ی دید گاه های هم گفت وگو  کنند و پس از اتمام بحث در صورت داشتن فرصت با گروه مجاور گفت و گو کنند .

2.      مجالی برای نمایش ها ی کار  گروهی فراهم شود . نمایش در ایجاد نشاط ، شادابی و انتقال بهتر و پایاتر مفاهیم موثّر است .دقّت شود از همه ی دانش آموزان بهره گرفته شود و نمایش طولانی نشود .

3.      نمایش فرصت ابراز وجود و توانایی هاو خلاّقیّت ها ست . هدایت ، سعه ی صدر و تمرین لازمه ی موفقیّت در این قسمت است ..

 

شعر خوانی :

 

عنوان شعر خوانی ، جایگزین عنوان با هم بخوانیم دوره ی ابتدایی است .

این سرود ها گذشته از ایجاد نشاط و شکفتگی روح ، زمینه ای مناسب برای زبان آموزی شناخت واژگان ، آشنایی با ادبیات و فرهنگ ، تقویت ذوق و تکیه گاه انتقال و طرح مفاهیم ، ارزش ها و بایسته ها ی اجتماعی ، اخلاقی ، دینی و فرهنگی است ..

تقریبا همه ی اشعار از شاعران معاصر کشورمان هستند .

ویژگی های دیگر آن ها :

1.      سروده ها با موضوع فصل پیوند دارند .

2.      از نظر موسیقی شعری و درون مایه همخوان با متن و ذوق مخاطب هستند .

3.      نمونه های کوتاه انتخاب شده است تا اجرا در کلاس امکان پذیر باشد . بنابر این گاهابیاتی از شعر حذف شده است .

4.      کوشش شده است که سرو ده ها تنوّع وزن و مضمون داشته باشند .

5.      به تنوّع شاعر هم توجّه شده است .

 

  توصیه ها و پیشنهاد ها :

 

1.      سرودها رامی توان به صورت گروهی در کلاس اجرا کرد .

2.      اجرای گروهی شعر خود نوعی آموزش همیاری و همکاری است.

3.      می توان از نوار موسیقی مناسب یا وسایل مناسب موسیقی استفاده کرد تا شعر تاثیر گذارتر شود .

4.      از توضیح بیت به بیت شعر پرهیز شود . بهتر است مفهوم و مضمون محوری شعر با گفت و گوی دانش آموزان روشن شود .

5.      از شعر خوانی املا و تکلیف گفته نمی شود .

6.      بحث در باب نوع شعر و قالب و ... لازم نیست .

7.      برای درست خوانی شعر می توان از نوار یا خوانش دقیق معلم بهره گرفت تا دانش آموزان آهنگ ، درنگ تکیه و تلفّظ درست واژه ها را در یابند .

8.      از سرود هادر مناسبت ها می توان استفاده کرد .

 

بخش نوشتن :

 

نوشتن برای تقویت مهارت های املایی ، انشایی و نگارشی و دستوری و بلاغی است.این بخش جز ء جدایی ناپذیر خواندن است ..

در این بخش برای هر درس به اقتضای درس ، شش یا هفت تمرین در نظر گرفته شده است .

حدود 130 تمرین در این کتاب وجود دارد که برای تحقّق مهارت های زیر در نظر گرفته شده است .

1.      مهارت های متنوّع املایی

2.      مهارت های زبانی و دستوری

3.      مهارت های نگارش و انشا

 

معمولا تمرین اوّل ارزش املایی دارد .

تمرین های دوم و سوم ( گاه سوم و چهارم ) برای تقویت مهارت های زبانی و ادبی مطرح شده اند.

در نتیجه به طور نسبی حدود 40 انشا در طول سال برگزار خواهد شد که بیان کننده ی اهمیّت این موضوع است .

در فعّالیّت های نوشتن امکانات گوناگون مانند جدول و تصوییر بهره گرفته شده است .

 

 

 

 

توصیه ها و پیشنهاد ها :

 

1.      به دلیل پیوستگی و ارتباط تنگاتنگ در کتاب همزمانی انجام فعّالیّت ها توصیه می شود . امّا نکته ی مهم آن است که تمرین ها ی مربوط به دانش های زبانی و ادبی باید پس از تدریس این نکات در کلاس انجام شود .

2.      موضوعات انشا کاملا با فصل و محتوای دروس پیوند دارند در نتیجه دانش آموزان با ذهنی نسبتا آماده و پرورده به سراغ انشا خواهند رفت .

3.      توضیحات دبیر و مشورت در گروه پیش از نوشتن انشا به تقویت ذهن برای نوشتن کمک می کند .

4.      می توان فضایی برای مطالعه یا مشاهده قبل از نوشتن انشا فراهم کرد تا نوشتن با پشتوانه ای از اطلاعات صورت گیرد . استفاده از کتابخانه توصیه می شود .

5.      فرصتی برای خواند ن انشای دانش آموزان فراهم شود .

6.      بهترین انشا ها را می توان در کلاس نصب کرد .یا در مراسم صبحگاهی و آغا زین خوانده شود .

7.      مجموعهای از بهترین انشا ها می تواند چاپ شود .

8.      در نوشتن جدول هایی که به مباحث دستوری مربوط است نظارت معلّم ضروری است .

9.      ارزشیابی در پایان هر درس ، موقعیّتی را برای ارزشیابی مستمر فراهم می کند .

 

روان خوانی ها :

 

روان خوانی ها ساختاری داستانی دارند و برای رشد گسترش و تقویت مهارت های خواندن قرار گرفته اند .در مجموع 4 روان خوانی در کتاب آمده است .

اهداف :

1.      رشد و گستر ش توانایی خواندن نماد های نوشتاری و تصویری زبان فارسی .

2.      توانایی دریافت ارتباط معنایی بخش های مختلف یک متن .

3.      توانایی درک پیام متن .

4.      توانایی صامت خوانی و بلند خوانی و تند خوانی .

5.      توانایی بررسی محتوای یک متن .

6.      توانایی به کار گیری شیوه های مناسب یک متن .

7.      توسعه و تقویت آداب و عادات پسندیده در خواندن .

8.      گسترش وسعت دید در خواندن .

9.      آشنایی با نمونه های خوب نثر و نویسندگان ادبیّات داستانی .

10. تعمیق بخشیدن محتوای محوری فصل به کمک قصّه و داستان در ذهن فراگیران .

 

·       لحن و شیوه ی خواندن ، مهمترین فرایند هستی بخش هر اثر ادبی – هنری است . وقتی خواننده هنگام عمل خواندن خود را در فضای حسّی – عاطفی اثر می یابد . در واقع با آن هم حس می شود .

روان خوانی :

·       بهره گیری از فصّه و داستان و حکایات آموزنده و سازنده ، بهترین وسیله برای غنی سازی هدفمند اوقات فراغت و لذّت بخش و سودمند کردن لحظات فراغت دانش آموزان و ابزار بسیار مناسبی برای پرورش مهارت های زبانی دانش آموزان است .

·       خواندن قصّه و داستان ، عادت به مطالعه و خو گیری باآن را در فراگیران پرورده می سازد .و باعث رشد کلامی ، پویایی و خلاّّقیّت بیشتر فکر و اندیشه می شود و افق دریافت مفاهیم را در دانش آموزان گسترش می دهد .

·       خواندن به گونه ای آموزش املا نیز هست ، زیرا دانش آموز شکل درست کلمه را می بیند و به ذهن می سپارد و به گونه ای دیگر می تواند آموزش های دیگری از جمله نگارش و دستور را نیز به همراه داشته باشد .

·       خواندن کتاب های داستانی ، ابزار مناسبی برای پرورش استعدادو تخیّل و رشد و سامان دهی شخصیّت نوجوان است .

·       قصه خوانی مجالی فراهم می کند تا بسیاری از ارزش های اخلاقی وخوی و منش پسندیده در دانش آموزان درونی و نهادینه شود .

·       زیبایی های حسّی و عاطفی موجود در کتاب ها و نمونه های داستانی ، حسّ عاطفی و زیبا شناسانه ی نوجوان را بر انگیخته ، سبب رشد و پرورش جنبه های عاطفی و نگرش آنان می شود.

·       با خواند ن داستان های حکمت آمیز ، بسیاری از رفتار های اجتماعی و راه برقراری ارتباط موثّر را می آموزد

بر اساس آن چه گفتیم برنامه ی درسی تاکید ویژه ای بر کتاب خوانی دارد و توصیه می کند در هر هفته یک کتاب را دانش آموزان بخوانند و در کلاس در مورد آن صحبت کنند .چکیده ای از داستان را بازگو کنند و اظهار نظر کنند و باید به شناسه ی کتاب نیز توجه داشته باشند .می توان این کار را به صورت گروهی در کلاس انجام داد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و هفتم آبان 1387ساعت 17:46  توسط حمید  | 

اهداف و رویکرد بر نامه ی درسی

تعریف زبان :زبان یک پدیده ی زنده و پویا و سامان مند اجتماعی است که برای ایجاد پیوند و رساندن پیام است و از دیگر ویژگی های زبان اجتماعی بودن آن است .

 

تفاوت های زبان با  ادبیات فارسی  :

ز: ابزاری برای انسان تا به کمک آن پیوندی با هم نوع برقرار نماید .( تاکید بر سر این است که چه بگوییم ؟

ادب: سخنور در پی آن است که ظاهر سخن خود را با آرایه ها و زیور ها بیاراید . ( چگونه گفتن ؟

ز : همچون راه رفتن است حرکتی سامان مند و به هنجار

ادب : چونان پایکوبی و رقص است .

ز : تنها ابزار است در خدمت انسان ، مانند رنگ برای نقاش .

ادب : هنر ی است که پیامش در سرشت آن نهان است  .

 

زبان  برای ادبیات ابزار است یعنی ماده ی اولیه ی ادبیات زبان است .

در درس زبان تعلیم صورت می گیرد صورت می گیرد ولی درادبیات انگیزش عواطف و پالایش درون مد نظر است .

تدریس زبان به خودی خود هدف نیست بلکه این آموزش باید قاعدتا دری را به سوی دنیای دین و فر هنگ بگشاید .

 

 

در زبان فارسی مهارت ؛ آموزش داده می شود

معلم موفق کسی است که نه  برای سخن گفتنش بلکه برای سکوتش برنامه ریزی کند .

استاد شریعتی معلمی را می ستاید که اندیشه را به دانش آموزان می آموزد نه چگونه اندیشیدن را

هر روشی تولدش از نگاه است .

معلمی که به این روش ها اعتقاد نداشته باشد کلاس و درس خسته کننده خواهد بود .

کلاس ها ی فوق العاده برای علوم تجربی و غیر ه برگزار می شود در حالی که خلاّق نیست . مانند آب در چند درجه به جوش می آید ؟

ما دانش آموزانی می خواهیم که هم دانش خوبی داشته باشند و هم قدرت تحلیل و بررسی و انتقاد داشته باشند .

                   ورودی : توضیح آغاز درس

درس:             اصلی :

                   تحکیم یادگیری : به این مورد بیشتر اهمیّیت داده شده است

 

کار ها ی پیش پا افتاده ی دانش آموزان را بزرگ کنیم .

ما موظف هستیم انسان تربیت کنیم نه دستور دان ، نه نویسنده

بچه ها از نظر درک مطلب ضعیف هستند .

تربیت شهر وندانی اجتماعی

بنیاد یک معلم : دانش ؛ روش ؛ منش ؛ بینش

 

نیاز ها و ضرورت های طراحی برنامه :

☺                        تغییر رویکرد آموزشی زبان و ادبیات فارسی در ابتدایی و لزوم تداوم آن در راهنمایی .

(در برنامه ی جدید آموزش زبان فارسی ، محتوای دروس ، فعالیت ها ، تمرین ها و حتی نحوه ی مدیریت کلاس و درس مبتنی بر همیاری ، مشارکت و فعال بودن دانش آموزان است .) 

☺                        تغییر و تحول در خط مشی ها و سیاست ها و جهت گیری   های کلی دفتر برنامه ریزی.

(لزوم پای بندی و عمل به رویکرد فرهنگی –تربیتی در قلمرو برنامه ریزی و همچنین ضرورت توجه به خط مشی های دفتر برنامه ریزی سبب شد تحولات و تغییرات بنیادینی پدید آید .)  

☺                        تغییر در نگرش و سیاست ها ی آموزشی و بر نامه ریزی.

( نظام آموزشی باید دانش آموزان را به خود باتوری و خود شکوفایی برساند . معرفی زبان و فرهنگ و ادبیات مناطق به طور دقیق و سنجیده به دلیل ظرفیت کم کتاب مجال ظهور نیافته است.درس های آزاد مجالی برای این کار هستند تا دانش آموزا ناگفته های درس را بیان کنند .)

☺                        ترویج فر هنگ کتا ب خوانی .

( در پایان کتاب 52 جلد کتاب معرفی شده است که معلم متناسب با21 درس در کلاس می خوانند)

☺                        ادامه ی منطقی ساختار و محتوای کتاب های  فارسی ابتدایی در راهنمایی.

 

هر چند محتوا و ساختار می تواند با دوره ی ابتدایی متفاوت باشد امّا لازم است ادامه ی طبیعی دوره ی ابتدایی باشد تا دانش آموزان دچار سر درگمی و تکرار بیهوده ی مطالب نشوند .

 

رویکرد حاکم بر برنامه ی درسی دوره ی راهنمایی :

 

رویکرد عبارت است از جهت گیری اساسی نسبت به یاددهی و یادگیری و ابعاد گوناگون آن در حوزه ی برنامه ریزی درسی .

 

1 ) رویکرد کلی :

بر اساس این رویکرد ( روانشاسی گشتالت ) انسان هنگام برخورد با امور ابتدا به کل آن ها توجه می کند پس از آن به اجزای تشکیل دهنده ی کل می پردازد .

2) رویکرد فعالیت محوری

با توجه به این که بخش قابل توجهی از ماهیت زبان و ادبیات فارسی مهارتی است و از طریق این مهارت ها جنبه های درونی فرد پرداخته می شود .دراین رویکرد به طبیعت فرد و نیاز ها و خواسته های او تاکید می شود . دانش آموز زیز بنای فرایند آموزش است و در تمامی فعالیت ها یاددهی و یادگیری شرکت می کند .

3 ) رویکرد تلفیقی

بر نامه ی درسی زبان و ادبیات فارسی به نحوی تلفیق و ارائه گردد که در نهایت توانایی های ذهنی ، در ک و فهم ، تجزیه و تحلیل ، ترکیب و باز سازی ، نقد و داوری ، برقراری ارتباط با دیگران ، ابراز وجود و بیان احساسات و...تقویت شود .

4) رویکرد ساختاری

زبان و ادبیات فارسی از عناصر مرتبط به هم است که برای رمز گردانی معانی به کار می رود .هدف از یاددهی و یادگیری تسلط تسلط پیدا کردن بر همین نظام است . بر اساس این رویکرد بر نامه ی زبان و ادبیات فارسی باید به گونه ای باشد که در نهایت دانش آموزان نسبت به ساختار های تشکیل دهنده ی زبانی و ادبی آگاهی پیدا کند و به معانی موجود آن پی ببرد .

 

5) رویکرد نقش گرایی

در این رویکرد زبان و ادبیات وسیله ای برای بیان معانی است .به جای توجه به عناصر زبانی به بعد کاربردی آن تاکید می شود .

6)رویکرد ارتباطی

در این رویکرد زبان و ادبیات وسیله ای برای فهم و روابط متقابل افراد و برقراری روابط اجتماعی بین افراد تلقی می شود .به درک مطلب بیشتر از تولید زبان تاکیدمیشود و امکان تعامل بین افراد . گرو ه ها افزایش می یابد و می توان به عنوان یک رویکرد تلفیقی معرفی کرد .هم رویکرد ساختاری را در بر می گیرد و هم رویکرد نقش گرایی را .و می توان به بسیاری از نیاز های درسی دانش آموزان و جامعه پاسخ داد .

 

اهداف بر نامه ی درسی زبان و ادبیات فارسی

 

حیطه ی شناختی :

·       شناخت نمونه هایی از ادبیات معاصر و ادبیات جهان

·       شناخت نمونه هایی از نثر معاصر

·       تقویت شناخت ابعاد زیبایی شناسانه مانند :قافیه ، بیت ، مصراع ، ردیف ، تشخیص ، تضاد و تشبیه

·       آشنایی بیشتر و گسترده تر با چهره های بزرگ ادبی و فرهنگی معاصر

·       آشنایی با واژگان متون زبانی و ادبی دوره ی معاصر

·       آشنایی با درست نویسی متن و بند

·       آشنایی با ساختار نحوی زبان فارسی معیار

·       آشنایی با سطوح پیشرفته مهارت های نوشتاری دوره ی دبستان

·       آشنایی با ماهیت تحقیق و پژوهش و مطالعه

 

حیطه ی عاطفی

·       تقویت علاقه و نگرش مثبت به مطالعه ی آثار نظم و نثر دوره ی معاصر و ادبیات جهانی

·       تقویت علاقه و نگرش مثبت به کاربرد مهارت های پیشرفته مهارت های نوشتاری دوره ی دبستان

·       تقویت علاقه و نگرش مثبت به استفاده از تحقیق و پژوهش و مطالعه

·       تقویت علاقه و نگرش مثبت به درک ابعاد زیبایی شناختی متون کتاب فارسی اوّل راهنمایی

 

حیطه ی مهارتی

1 ) گوش دادن

·       دقّت و تمرکز در سخن گوینده

·       ایجاد عادت به درست گوش دادن

·       دریافت و توسعه ی شنیداری میان بخش های یک پیام

·       دقّت در آهنگ و تکیه کلام دیگران

·       تقویت توانایی تحمّل سخن گفتن دیگران

·       درک پیام و توانایی بررسی شنیده ها

 

2 ) سخن گفتن

·       توانایی سخن گفتن موثر ، مناسب و روان در برابر جمع

·       تقویت توانایی گفتاری به منظور غلبه بر کم رویی و کسب اعتماد به نفس

·       توانایی کاربرد زبان فارسی معیار در گفتار

·       توانایی طرح افکار و اندیشه ها ی خود در قالب گفتار

 

3 ) خواندن

·       توانایی خواندن متون نثر و شعر توام با درک و فهم معنا

·       روان خوانی گونه های مختلف متون زبانی و ادبی

·       پرورش رفتار های مطلوب و مناسب در خواندن

·       توانایی سرعت بخشی به خواندن در مطالعه ی متون درسی و غیر درسی

 

4 ) نوشتن

·       تقویت توانایی تبدیل نماد های صوتی به نوشتاری ( املا )

·       تقویت توانایی درست ، خوانا و زیبا نویسی

·       مهارت در نشانه گذاری متن

·       تقویت و تثبیت رفتار های مناسب در هنگام نوشتن

·       توانایی نوشتن متن های ساده

·       استفاده از آرایه های ادبی در نوشته های خود

5 ) نقد وتحلیل

·       توانایی اظهار نظر درباره ی شخصیت های یک داستان

·       توانایی ارائه ی گزارش شفاهی و کتبی در کلاس

·       توانایی تفکر و اندیشه درباره ی شنیده ها و خوانده ها

·       توانایی مقایسه ی دو نوشته ( وجوه اشتراک و اختلاف )

·       استخراج پیام ها و نکته ی کلیدی متن

 

 

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و هفتم آبان 1387ساعت 17:34  توسط حمید  | 

مراحل تالیف

مراحل تالیف :

·       1-  پژوهش و نیاز سنجی

·       2- تولید راهنمای برنامه ی درسی

·       3- اعتبار بخشی راهنمای برنامه ی درسی

·       4- تولید محتوا ی  برنامه ی درسی

·       5- اجرای سراسری برنامه  درسی

·       6- اعتبار بخشی  برنامه ی درسی

·       7- اصلاح نهایی برنامه ی درسی و مواد آموزشی

·       8- ارزشیابی پایانی

 

فلسفه ی وجو دی ماهیت و ساختار مواد درسی :

 

 

در کار آموزش و تدریس  :

         * بازشناسی درست پهنه های دانش مورد آموزش مهم است .

*   به کار بستن ابزار ها ی بایسته ی هر قلمرو به فراخور آن و به ره گیر ی از روش ها

برای این که این روش ها و هدف ها در کار آموزش دچار در آمیختگی نشود باید به جدایی و شناخت دقیق زمینه های مورد نظر بپردازیم .

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و هفتم آبان 1387ساعت 17:27  توسط حمید  |