ساختار کتاب فارسی دوره ی راهنمایی
در دوره ی راهنمایی کتاب فارسی با توجه به ساختار و بر اساس ادامه ی منطقی برنامه ی درسی دوره ی ابتدایی به دو بخش خواندن و نوشتن سازماندهی و تدوین شده است .
1)متن درس
1 )ساختار فصول 2 )تصویر
فصل اوّل : اسلام و انقلاب اسلامی 3 )فعالیّت
4 )خود ارزیابی
5 )دانش های زبانی و ادبی
فصل دوم :علم و فرهنگ 6 ) کار گروهی
ساختار کتاب فارسی فصل سوم :زیبایی آفرینش
فصل چهارم :شکفتن
فصل چهارم :شکفتن
فصل پنجم :اخلاق و زندگی
فصل ششم : نام ها و یاد ها
فصل هفتم :سرزمین من
فصل هشتم : ادبیات جهان
این کتاب علاوه بر مهارت های خواندن ، مهارت های شنیدن ، سخن گفتن ، نقد و تحلیل را زیر پوشش دارد .
توضیح :
· کتاب با ستایش ، آغاز و به نیایش ، ختم می شود .
· پس از هر درس ، یک حکایت مناسب آورده می شود .
· در هر فصل 2 یا 3 درس آورده می شود . توزیع مطالب بر اساس اهمیّت فصل ها می باشد .
· تعداد درس ها 21 درس خواهد بود .
· متون نظم و نثر به طور متعادل و مناسب توزیعخواهد شد
· در پیشانی هر فصل ، جمله یا بیتی زیبا که بیانگر محتوای فصل باشد خواهد آمد .
· به منظور کاهش حجم ، روان خوانی ها پس از هر دو فصل خواهد آمد .
· در بخش خواندن درس آزاد و تعدادی تمرین تکمیل کردنی پیش بینی خواهد شد .
توضیح :
1 ) متن درس :
· هر درس از 5 صفحه بیشتر نخواهد بود ( بین 3-5 )
· درس ها به دو روش مستقیم و غیر مستقیم ارائه خواهد شد .
2 ) تصاویر : از تصاویر زیبا ، جذّاب ، پرکششش با رنگ های زنده ، همخوان با درون مایه ی درس در جهت تقویت فهم و درک محتوا استفاده خواهد شد .
3 ) فعالیت 1 ( خود ارزیابی )
پرسش هایی از متن درس در سه سطح ( همگرا ، واگرا ، بینا بین ) طرح خواهد شد .
4 ) فعالیت 2 (دانش زبانی و ادبی )
از طریق آموزش وندها و نقش آن ها در واژه سازی و نکات املایی ، دستوری ، نگارشی و ادبی ، واژگان خوانداری افزایش داده می شود .
5 )فعالیت 3 ( کار گروهی )
الف ) مهارت شفاهی
فعالیت های زبانی مبتنی بر دانش های زبانی و ادبی فعالیت 2
ب ) نقد :
توانایی اظهار نظر درباره ی شخصیّت های یک داستان ؛ کاربرد واژگان یک نوشته ، زیبایی های یک سخن ، پیام های یک متن
پ ) فعالیت ویژه :
قصه گویی ، کتاب خوانی ، شعر خوانی ، نمایش ، نقّالی ، قصّه سازی
ساختار بخش دوم کتاب فارسی :
این بخش در کنار خواندن به موازات آن ، مهارت های نوشتاری ، تمرین و تقویت می شود . در هر درس مجموعه ای از فعالیت ی نوشتاری ، مبتنی بر آموزش های بخش خواندن در نظر گرفته شده است .
استقلال این بخش به معنی هویّت بخشیدن به املا و انشا ی فارسی و تاکید بر جایگاه و اهمیّت این دو درس در فرایند آموزش است . به ویژه درس انشا که بستر و مجال بسیار مناسبی برای پرورش خلاقیّت و تقویت تخیّل فراهم می سازد .
مفاهیم و موضو عات زبانی و ادبی :
1 ) دستور :
· جمله و ساخت آن 2 درس
· اجزای جمله 2 درس
· انواع جمله 1 درس
· گروه فعلی 4 درس
· گروه اسمی 2 درس
· گروه قیدی 1 درس
· دستور تاریخی 2 درس
2 ) نگارش :
· یادداشت روزانه
· زندگی نامه
· خاطره نویسی
· گزارش نویسی
· گفتار و نوشتار
· نمایش نامه
· فیلم نامه
· داستان نویسی
· بازگردانی شعر به نثر
· آشنایی با گونه های نثر
· ساختار مقاله و مقاله نویسی
· توصیف
· نامه نگاری
· بهره گیر ی از عنصر جان بخشی در نوشته
· شرح حال نویسی
· معرفی زادگاه و اماکن ( تک نگاری )
· باز سازی رویدادها
· گزینش بهترین واژه و به کار گیری در نوشته
· گامی فراتر از ساده نویسی
· روزنامه دیواری
· خلاصه نویسی
· صمیمیّت در نوشته
· فضا سازی
· بازنویسی
· باز آفرینی
· بهره گیری از عنصر تخیّل ( نوشته ی خلاّق )
· طنز
3 ) نکات املایی :
6 نکته
4 ) مهارت های مطالعه و کتاب خوانی
6 نکته
5 ) مفاهیم ادبی شامل :
قالب ها ی شعری مانند قصیده ، مثنوی ، قطعه ، شعر نیمایی و ...
زیبایی های ادبی (نثر و نظم ) مانند : تشخیص ، تشبیه ، سجع ، مبالغه و...
6 ) مفاهیم ارزشی :
طرح ارزش های دینی و مذهبی
طرح ارش های ملّی و انقلابی
طرح ارزش های اجتماعی و فرهنگی
طرح ارزش های بومی و منطقه ای
فهرست فعالیت ها و تمرین های پیشنهادی برای برنامه ی فارسی راهنمایی:
مهارت های گفتن :
· داستان گویی
· سرود خوانی
· گفت و گو در کلاس
· گسترش واژگان
· چیستان گویی
· مصاحبه
· دکلمه
· توصیف شفاهی تصاویر
· خاطره گویی
· تعریف کردن داستان
· نقل و قول مستقیم
· نقل و قول غیر مستقیم
مهارت های نوشتن :
· پر کردن جای خالی
· گسترده نویسی
· جدول کلمات
· واژه سازی با پسوند ها
· واژه سازی با پیشوند ها
· واژه سازی با مشتقّات فعلی
· واژه سازی با اسم ها و صفت ها
· کاربرد نکات املایی
· کاربرد نکات نگارشی
· کاربرد نکات زبانی
· آموزش خطّ تحریری
· نگارش مشاهدات و محسوسات در طبیعت
· نوشتن خلاّق مطابقت فعل و نهاد
· مطابقت فعل و شناسه
· مطابقت اجزای جمله
مهارت های خواندن :
· کتاب خوانی
· صامت خوانی
· خواندن ترکیب های وصفی و اضافی
مهارت های گوش دادن :
· گوش دادن به نوار
· گوش دادن انتقادی
· مهارت توجّه به کانون سخن
مهارت های تفکّر :
· ساخت جمله های فی البداهه
· حدس زدن پایان داستان
· مرتّب کردن مفاهیم عینی و ذهنی
· طبقه بندی مفاهیم عینی و ذهنی
· بیان احساسات و عقاید در کلاس
· پیدا کردن راه حلّ مناسب
· یافتن فکر مرکزی
· مرتب کردن داستان به هم ریخته
· تمرین های جانشین سازی
· تمرین های همنشین سازی
· پرسش های درک مطلب
· درک یافتن مترادف ها
· یافتن متضّاد ها
· یافتن متشابه ها
· یافتن کلمات معنی دار
· تقویت تخیّل
مهارت های عملی :
· ایفای نقش
· اجرای دستورالعمل از طریق نوشته
· نمایش فیلم
· نمایش خلاّق
· نمایش درس
· نمایش عروسکی
· نمایش رادیویی
· نمایش بی کلام ( پانتومیم)
· نقّاشی خلاّق
· استفاده از فرهنگ لغت
· خود جایگزینی در داستان واژه یابی خوشه ای
· بازی واژگانی
· استفاده از لغت نامه در کلاس
· کتاب سازی
· جدول کلمات
· کلمه سازی
· ترکیب کلمات
· کاربر د نکات دستوری
· آموزش واژگان دشوار
مهارت های نقد :
· ارزشیابی واژگانی زبان
· گوش دادن انتقادی
· نقد و تحلیل درباره ی شنیده ها و خوانده ها
روش ها ی خواندن :
روش بلند خوانی :
بلند خوانی در شروع درس بسیار موثر است زیرا در آن از دو فرایند ادراکی ، یعنی تمییز شنیداری و تمییز بصری استفاده می شود . امّا در دوره ی راهنمایی با توجّه به آموزش های دوره ی ابتدایی و و ویژگی های شناختی از شیوه های مختلف صامت خوانی استفاده می شود . این روش برای تند خوانی و مطالعه ی صحیح مفید است .
روش صامت خوانی :
1 )دقیق خوانی :
در این نوع خواندن دانش آموز به درک کامل متن خواندنی و نگهداریآن در حافظه می رسد و به افکار نویسنده پی می برد .به ارتباط مطالب می پردازد . خلاصه ی متن را بیان می کند
2 )خواندن تجسّمی :
هدف این نوع خواندن درک عمیق تر ، تحریک حسّ کنجکاوی و مشارکت فعّالانه در مطالعه است . لازم است قبل از مطالعه سوالاتی از متن درآورده شود تا در هنگاه مطالعه به آن سو هدایت شود .
3 ) خواندن انتقادی :
در این روش متن درس را مطالعه می کند سپس درباره ی ویژگی های متن و نوع نوشته و سبک نویسنده یا شاعر و قالب درس بحث و گفتگو کرده .
4 )خواندن التذاذی :
خواندن برای درک زیبایی ها ، روش موثری برای پرورش حسّ زیبا شناسی و تقویت ذوق ادبی است . بهتر است دانش آموزان بیش تر به دنبال یافتن زیبایی های موجود در نثر و شعر باشند .
با توجّه به این که یکی از اهداف آموزش زبان و ادبیات فارسی تلطیف عواطف و التذاذ ادبی است به این نوع خواندن تاکید بیش تری می شود .
ارزشیابی از پیشرفت تحصیلی در برنامه ی درسی فارسی راهنمایی :
ارزشیابی یکی از عناصر بسیار مهم برنامه ی درسی است که تنها به پرسش های کلاسی یا آزمون های پایانی محدود نمی شود .
در انتخاب شیوه ی ارزشیابی باید اصول زیر را رعایت کرد .:
-شیوه ی ارزشیابی با اهداف آموزشی و سایر عناصر برناممه متناسب باشد و معلوم کند هر کدام از شیوه ها و مهارت ها چه دانش و مهارت و نگرشی را اندازه می گیرد .
- شیوه ی ارزشیابی باید با رویکرد برنامه تناسب داشته باشد .
- شیوهی انتخاب شده نسبت به دیگرشیوه ها کارایی بیشتری داشته باشد .
-
به تناسب ماهیت اهداف و سایر عناصر برنامه از سیوه های متعدد استفاده شود .
برخی روش های ارزشیابی در این درس به اصول و رویکرد های زیر تکیه و تاکید می شود .:
- ارزشیابی از مهارت های شفاهی زبان
- ارزشیابی از مهارت های کتبی زبان
- ارزشیابی از فرایند آموزش و فعالیت های دانش آموزان 0 مستمر )
با توجه به ماهیت برنامه ی درسی و زبان و ادبیات فارسی و نیز نوع ارزشیابی حاکم بر آموزش برای ارزشیابی روش های زیر پیشنهاد می شود .:
- روش کتبی
- روش شفاهی
- روش مشاهده ی رفتار
جهت استفادهد ی درست از روش های فوق و رعایت رویکرد های ارزشیابی در این برنامه از ابزار های زیر می توان استفاده کرد
-آزمون کتبی :شامل سوالات تکمیل کردنی ، کوتاه پاسخ ، انشایی و غیره ... و از مهارت های نوشتن .
- آزمون شفاهی شامل پرسش های شفاهی از مهارت های گوش دادن ، گفتن و خواندن و درک مطلب .
- چک لیست ، ابزار اندازه گیری عملکرد دانش آموز در مهارت های ارتباطی ، توانایی های ذهنی ، شرکت در فعالیت های گروهی و مهارت های شفاهی زبان .
پیشنهاد می شود نمره گذار ی آزمون مستمر و پایانی به شکل زیر باشد :
1-کتاب فارسی خواندن ؛ شفاهی ( 20 نمره )
معلم می تواند نمره ی بیست را بین دو آزمون مستمر و یایانی به طور مناسب و با توجه به شرایط و سطح دانش آموزان توزیع کند . ( 10 نمره مستمر + 10 نمره ی پایانی یا 12 نمرهی مستمر و 8 نمره ی پایانی .)
آزمون مستمر می تواند شامل این موارد باشد : روخوانی متن ، درک مطلب ،خودارزیابی ، دانش های زبانی و ادبی ، کار گروهی ، شعر خوانی ، مشارکت در کار گروهی ، انجام فعالیت های کلاسی .
آزمون پایانی نیز می تواند در بر گیرنده ی این موارد باشد : خواندن ، درک مطلب ، دانش های زبانی و ادبی ، حفظ شعر ، معنی واژگان در جمله .
2- املای فارسی : کتبی ( 20 نمره )
معلم می تواند نمره ی این درس را به صلاحدید خود و با نظارت گروه آموزشی محل خدمت بین دو آزمون مستمر و پایانی توزیع کند .
الف ) 20 نمره ی مستمر ( 10 نمره تقریری + 10 نمره فعالیت های املایی کتاب نوشتن )
20 نمره پایانی ( 10 نمره املای تقریری + 10 نمره فعالیت های املایی کتاب نوشتن )
نمره ی نهایی میانگین دو آزمون
ب ) 5 نمره مستمر + 15 نمره پایانی شامل یک متن تقریری + تعدادی سمال املایی از کتاب نوشتن
نکات مورد تاکید در در ارزشیابی املا :
1- خوانا و پاکیزه نویسی واحد های زبانی
2- صحیح ن.یسی واحد های زبانی
3- تنوع بخشی به متن املا :
الف ) املا از درس تعیین شده
ب ) املا از درس های خوانده شده ( تلفیقی )
ج ) املا از دیگر کتاب ها ی درسی همان پایه
توجه : از نکات زبانی خواندن برای طرح سوالات املایی استفاده شود .
3 – نگارش و انشای فارسی : ( 20 نمره )
معلم می تواند نمره ی این درس را بین دو آزمون مستمر و پایانی تقسیم کند :
5 نمره ی مستمر : فعالیت های کلاسی + انجام تمرین های کتاب نوشتن +نوشتن انشا و نگارش
15 نمره ی پایانی : نوشتن یک یا دو موضوع نگارشی و انشایی + تعدادی سوال نگارشی و انشایی از کتاب نوشتن .
نکات مورد تاکید در ارزش یابی انشا :
1- رعایت نظم منطقی و پرورش موضوع .
2- به کار گیری درست نکته های نگارشی نگارشی ، دستوری و املایی .
3- تاکید و توجه به استفاده از جمله های نو و خلاقانه در انشا .
4- بهره گیری از تخیّل
5- توانایی توصیف
6- به کار گیری واژگان مناسب و خوش ساخت
توجّه : ار نکته های ادبی و نگارشی کتاب خواندن برای پرسش های آزمون انشا استفاده شود .
در صورت داشتن فضای خلاقانه و نو می توان از برخی ضعف های صوری مانند ضعف های نشانه گذاری صرف نظر کرد .
ساختار و محتوا :
بر اساس برنامه ی مدوّن دو بخش برای آموزش فارسی در دوره ی راهنمایی در نظر گرفته شده است .
الف : مهارت های شفاهی زبان :
ب ) مهارت های کتبی زبان :
هر دو بخش ارزش آموزش یکسانی دارد . مهارت های زبانی و ادبی را به طور موازی و مساوی و با آهنگی مناسب و متنماسب پیش می برند . گره خوردگی و پیوند دو کتاب به گونه ای است که تدریس مستقل هر کتاب نه ممکن است و نه علمی و عملی و منطقی .
این دو بخش در امتداد و استمرار کتاب های فارسی بخوانیم و بنویسیم ابتدایی مهارت های شفاهی زبان ( گوش دادن ، سخن گفتن ، خواندن ) و مهارت های کتبی زبان ( املا ، انشا و نگارش ) ومهارت های فرا زبانی ( تفکر و نقد را ) پرورش می دهند .
در آموزش ، کتاب خواندن ، مقدم بر نوشتن است . بدین معنا که دبیران گرامی از کتاب خواندن آغاز و به نوشتن می پردازند .
الف ) بخش خواندن :
اهداف اساسی این کتاب را در نکات زیر باید جست و جو کرد :
1 - درک متن ها و دریافت پیام اصلی آن ها .
2- توانایی بلند خوانی ، صامت خوانی و خواندن با لحن و آهنگ مناسب .
3 – گسترش دایره ی دید در خواندن .
4- توانایی بحث و بررسی و نقد موضوعات مطرح شده در متن درس ها .
5 – توانایی شناخت و به کار گیری مهارت های زبانی .
6- تلطیف و تقویت ذوق ادبی .
خواندن از هشت فصل و موضوع اساسی تشکیل شده است .
در هر فصل دو یا سه درس است . تعداد دروس کتاب 21 درس است .درس نوزدهم کتاب ، درس آزاد است که خود دانش آموزان با همکاری و همیاری هم تهیّه خواهند کرد .
در پایان هر فصل شعر خوانی یا روان خوانی است کهاین شعر ها و روان خوانی ها ( روان خوانی ها داستان هستند)
برای تقویت مهارت خواندن و به عنوان مکمّل محتوا و مفاهیم فصل آمده اند .شعر و نثر یک در میان در پایان فصول قرار گرفته اند .
معمولا پس از شعر خوانی و روان خوانی حکایتی زیبا پایان بخش و حسن ختام فصل است که این حکایات از متون کهن برگزیده شده اند تا به تعادل و توازن کتاب کمک کنند .
توضیح آن که متن ها ی کتاب اوّل . متون معاصر هستند و این حکایات جز هدف اصلی که تقویت مهارت خواندن است نوعی موازنه در متون نو وکهن در کتاب محسوب می شوند .
در مجموع 4 شعر خوانی ، 4 روان خوانی و 4 حکایت در کتاب خواندن آمده است .
کتاب با ستایش ( دونمونه نثر و شعر ) آغاز و به نیایش پایان می یابد .که ستایش و نیایش جزء درس و فصول قرار نگرفته اند . این شیوه از سنّت های ادبی ماست و در کتب گذشته نیز شروع با تحمیدیّه و پایان با مناجات مرسوم بوده است .کتاب با واژه نامه ، اعلام ( اشخاص ، آثار و مکان ها ) و فهرست منابع و ماخذ به پایان می رسد .
فعّالیّت هر درس :
در پایان هر درس سه دسته فعّالیّت با عنوان های خود ارزیابی ،دانش های زبانی و ادبی و کار گروهی دیده می شود
1 ) خود ارزیابی :
این فعّالیّت ، کلاس را با تعامل میان معلّم و دانش آموز و دانش آموز با دانش آموز مواجه می سازد .اهداف این فعّالیّت عبارتند از :
- ارزشیابی از میزان درک مطلب دانش آموزان از متن درس
- خود ارزش یابی دانش آموزان ؛ دانش آموز در می یابد چه مفاهیمی را دریافت نکرده است و خلا اطّلاعات خود را با همکلاسان جبران می نماید .
- تقویت توجّه ، دقّت و تمرکز حواس
- ارتقای درک شنوایی و مهارت در گفت و. گو
- گسترش حوزه ی اطلاعات دانش آموزان
- ایجاد فضای تعامل ، نقد ، همفکری و همیاری علمی
در بخش خود ارزیابی معمولا سه تا چهار پرسش مطرح شده است که نخستین سوال همگرا است . این پرسش میزان توجّه و دریافت دانش آموز را نسبت به متن درس ارزش یابی خواهد کرد .
معمولا پرسش دوم تلفیقی است از هم گرا و واگرا .پاسخ به این سوال صبر و حوصله و زمان بیشتری را می طلبد .طبیعی است انتظار پاسخ های یکسان داشته باشیم .
در خود ارزیابی همیشه یک سوال مطرح شده ، به صورت نقطه چین دیده می شود . این سوال فرض است تا معلم و دانش آموزان چند سوال دیگر مطرح کنند .
نکته ی بسیار مهم : این سوال گفتنی و شفاهی است و نباید دانش آموزان جواب ها را در کتاب بنویسند . فعّالیّت ها ی نوشتاری مناسب در کتاب نوشتن به اندازه ی کافی در نظر گرفته شده است .
توصیه های لازم :
· در هنگام پرسش ، فرصت اندیشیدن ، مشورت کردن و گفت و گوی دانش آموزان فراهم شود .
· دانش آموزان را تشویق کنید ، پاسخ های خود را شرح دهند .از پاسخ ها ی کوتاه و گفتن بله و خیر پرهیز کنند .
· دانش آموزان را تمرین دهید تا پاسخ های خود را زمانی بدهند که پرسش ، کامل خوانده شده باشد .
· دانش آموزان را تمرین دهید، پیش از پاسخ دادن ، خوب فکر کنند تا پاسخ دقیق و منسجم بدهند.
· از دانش آموزان بخواهید علاوه بر پاسخ ؛نظرخود را درباره ی سوال مطرح کنند .
· به دانش آموزان فرصت دهید که پاسخ خود را در مراجعه به متن بیابند . این کار باعث مرور متن می شود و جز در کمعنا ، در املا و یافتن شکل درست واژگان موثّر است .
· دانش آموزان را تمرین دهید تا در وقت پاسخ گویی دیگران سکوت کنند و گوش دهند و احترام پاسخ گوینده را حفظ کنند.
· تشویق پس از دریافت پاسخ و ایجاد انگیزه برای مشارکت در پاسخ گویی بسیار مهم است.
2- دانش های زبانی و ادبی :
دانش های زبانی و ادبی مجال و فرصتی برای طرح مباحث دستوری ، نگارشی ، ادبی و زبانی و گسترش و ژرفابخشی به دانش هایی است که دانش آموزان در کتاب های بخوانیم و بنویسیم ابتدایی کسب کرده اند .
در طرح این نکته ها تلاش بر آن است تا دانش آموزان علاوه بر تلاش برای رشد و تقویت مهارت های زبانی ، نقش فرازبانی زبان را در یابند . واژه ها را درست تعبیر و تفسیر کنند ، سازمان درونی کلمه ها و جمله ها را بشناسند و بتوانند جمله های صحیح دستوری را در گفته ها و نوشته ها ی خود به کار گیرند .
در بخش دانش ها ی زبانی ، آشنایی با مسائل شعر و و نثر ، قالب های شعری ، زیبایی های ادبی و آموزه های نگارشی برای نوشتن خلاّق و آمادگی برای نویسندگی و مهارت های آفرینش متن زیبا صورت می گیرد .
توصیه های مهم :
1. این بخش با درنگ ، دقّت ، طرح مثال های بیشتر و با بهره گیری از همیاری و مشارکت دانش آموزان تدریس شود .
2. دبییران گرامی باید با پیش زمینه ها و پیش خوانده های دانش آموزان آشنا باشند .
3. تدریس باید زنده و شاداب ، لذّت بخش و به اندازه باشد . منظور از به اندازه ، پرهیز از دادن اطلاعات اضافی و انباشتن ذهن و خسته کردن دانش آموز است .
4. تدریس این بخش باید با کتاب نوشتن همراه و هماهنگ باشد .آن چه را دانش آموز در این بخش به صورت شفاهی می آموزد در کتاب نوشتن تمرین کتبی و نوشتاری خواهد کرد .
3 – کار گروهی :
دانش آموزان از هم می آموزند و به هم می آموزانند .و به دلیل داشتن زبان مشترک و احساسات نزدیک می توانند مفاهیم را به هم تفهیم کنند.
کار گروهی ادامه و استمرار ( فعالیّت های ویژه) در کلاس های چهارم و پنجم ابتدایی است .در کار گروهی دانش آموزان به پاسخ مناسب و مشترک می رسند و در کلاس مطرح می کنند .
با اندکی دقّت در این فعّالیّت ،در می یابیم که هدف ؛ تقویت ، تعمیق ، گسترش و گاه تجسّم بخشیدن به آموزه های درس است . برای اجرای بهتر این بخش پیشنهاد می شود :
1. دانش آموزان در گروه به به بحث درباره ی پرسش بپردازند . درباره ی دید گاه های هم گفت وگو کنند و پس از اتمام بحث در صورت داشتن فرصت با گروه مجاور گفت و گو کنند .
2. مجالی برای نمایش ها ی کار گروهی فراهم شود . نمایش در ایجاد نشاط ، شادابی و انتقال بهتر و پایاتر مفاهیم موثّر است .دقّت شود از همه ی دانش آموزان بهره گرفته شود و نمایش طولانی نشود .
3. نمایش فرصت ابراز وجود و توانایی هاو خلاّقیّت ها ست . هدایت ، سعه ی صدر و تمرین لازمه ی موفقیّت در این قسمت است ..
شعر خوانی :
عنوان شعر خوانی ، جایگزین عنوان با هم بخوانیم دوره ی ابتدایی است .
این سرود ها گذشته از ایجاد نشاط و شکفتگی روح ، زمینه ای مناسب برای زبان آموزی شناخت واژگان ، آشنایی با ادبیات و فرهنگ ، تقویت ذوق و تکیه گاه انتقال و طرح مفاهیم ، ارزش ها و بایسته ها ی اجتماعی ، اخلاقی ، دینی و فرهنگی است ..
تقریبا همه ی اشعار از شاعران معاصر کشورمان هستند .
ویژگی های دیگر آن ها :
1. سروده ها با موضوع فصل پیوند دارند .
2. از نظر موسیقی شعری و درون مایه همخوان با متن و ذوق مخاطب هستند .
3. نمونه های کوتاه انتخاب شده است تا اجرا در کلاس امکان پذیر باشد . بنابر این گاهابیاتی از شعر حذف شده است .
4. کوشش شده است که سرو ده ها تنوّع وزن و مضمون داشته باشند .
5. به تنوّع شاعر هم توجّه شده است .
توصیه ها و پیشنهاد ها :
1. سرودها رامی توان به صورت گروهی در کلاس اجرا کرد .
2. اجرای گروهی شعر خود نوعی آموزش همیاری و همکاری است.
3. می توان از نوار موسیقی مناسب یا وسایل مناسب موسیقی استفاده کرد تا شعر تاثیر گذارتر شود .
4. از توضیح بیت به بیت شعر پرهیز شود . بهتر است مفهوم و مضمون محوری شعر با گفت و گوی دانش آموزان روشن شود .
5. از شعر خوانی املا و تکلیف گفته نمی شود .
6. بحث در باب نوع شعر و قالب و ... لازم نیست .
7. برای درست خوانی شعر می توان از نوار یا خوانش دقیق معلم بهره گرفت تا دانش آموزان آهنگ ، درنگ تکیه و تلفّظ درست واژه ها را در یابند .
8. از سرود هادر مناسبت ها می توان استفاده کرد .
بخش نوشتن :
نوشتن برای تقویت مهارت های املایی ، انشایی و نگارشی و دستوری و بلاغی است.این بخش جز ء جدایی ناپذیر خواندن است ..
در این بخش برای هر درس به اقتضای درس ، شش یا هفت تمرین در نظر گرفته شده است .
حدود 130 تمرین در این کتاب وجود دارد که برای تحقّق مهارت های زیر در نظر گرفته شده است .
1. مهارت های متنوّع املایی
2. مهارت های زبانی و دستوری
3. مهارت های نگارش و انشا
معمولا تمرین اوّل ارزش املایی دارد .
تمرین های دوم و سوم ( گاه سوم و چهارم ) برای تقویت مهارت های زبانی و ادبی مطرح شده اند.
در نتیجه به طور نسبی حدود 40 انشا در طول سال برگزار خواهد شد که بیان کننده ی اهمیّت این موضوع است .
در فعّالیّت های نوشتن امکانات گوناگون مانند جدول و تصوییر بهره گرفته شده است .
توصیه ها و پیشنهاد ها :
1. به دلیل پیوستگی و ارتباط تنگاتنگ در کتاب همزمانی انجام فعّالیّت ها توصیه می شود . امّا نکته ی مهم آن است که تمرین ها ی مربوط به دانش های زبانی و ادبی باید پس از تدریس این نکات در کلاس انجام شود .
2. موضوعات انشا کاملا با فصل و محتوای دروس پیوند دارند در نتیجه دانش آموزان با ذهنی نسبتا آماده و پرورده به سراغ انشا خواهند رفت .
3. توضیحات دبیر و مشورت در گروه پیش از نوشتن انشا به تقویت ذهن برای نوشتن کمک می کند .
4. می توان فضایی برای مطالعه یا مشاهده قبل از نوشتن انشا فراهم کرد تا نوشتن با پشتوانه ای از اطلاعات صورت گیرد . استفاده از کتابخانه توصیه می شود .
5. فرصتی برای خواند ن انشای دانش آموزان فراهم شود .
6. بهترین انشا ها را می توان در کلاس نصب کرد .یا در مراسم صبحگاهی و آغا زین خوانده شود .
7. مجموعهای از بهترین انشا ها می تواند چاپ شود .
8. در نوشتن جدول هایی که به مباحث دستوری مربوط است نظارت معلّم ضروری است .
9. ارزشیابی در پایان هر درس ، موقعیّتی را برای ارزشیابی مستمر فراهم می کند .
روان خوانی ها :
روان خوانی ها ساختاری داستانی دارند و برای رشد گسترش و تقویت مهارت های خواندن قرار گرفته اند .در مجموع 4 روان خوانی در کتاب آمده است .
اهداف :
1. رشد و گستر ش توانایی خواندن نماد های نوشتاری و تصویری زبان فارسی .
2. توانایی دریافت ارتباط معنایی بخش های مختلف یک متن .
3. توانایی درک پیام متن .
4. توانایی صامت خوانی و بلند خوانی و تند خوانی .
5. توانایی بررسی محتوای یک متن .
6. توانایی به کار گیری شیوه های مناسب یک متن .
7. توسعه و تقویت آداب و عادات پسندیده در خواندن .
8. گسترش وسعت دید در خواندن .
9. آشنایی با نمونه های خوب نثر و نویسندگان ادبیّات داستانی .
10. تعمیق بخشیدن محتوای محوری فصل به کمک قصّه و داستان در ذهن فراگیران .
· لحن و شیوه ی خواندن ، مهمترین فرایند هستی بخش هر اثر ادبی – هنری است . وقتی خواننده هنگام عمل خواندن خود را در فضای حسّی – عاطفی اثر می یابد . در واقع با آن هم حس می شود .
روان خوانی :
· بهره گیری از فصّه و داستان و حکایات آموزنده و سازنده ، بهترین وسیله برای غنی سازی هدفمند اوقات فراغت و لذّت بخش و سودمند کردن لحظات فراغت دانش آموزان و ابزار بسیار مناسبی برای پرورش مهارت های زبانی دانش آموزان است .
· خواندن قصّه و داستان ، عادت به مطالعه و خو گیری باآن را در فراگیران پرورده می سازد .و باعث رشد کلامی ، پویایی و خلاّّقیّت بیشتر فکر و اندیشه می شود و افق دریافت مفاهیم را در دانش آموزان گسترش می دهد .
· خواندن به گونه ای آموزش املا نیز هست ، زیرا دانش آموز شکل درست کلمه را می بیند و به ذهن می سپارد و به گونه ای دیگر می تواند آموزش های دیگری از جمله نگارش و دستور را نیز به همراه داشته باشد .
· خواندن کتاب های داستانی ، ابزار مناسبی برای پرورش استعدادو تخیّل و رشد و سامان دهی شخصیّت نوجوان است .
· قصه خوانی مجالی فراهم می کند تا بسیاری از ارزش های اخلاقی وخوی و منش پسندیده در دانش آموزان درونی و نهادینه شود .
· زیبایی های حسّی و عاطفی موجود در کتاب ها و نمونه های داستانی ، حسّ عاطفی و زیبا شناسانه ی نوجوان را بر انگیخته ، سبب رشد و پرورش جنبه های عاطفی و نگرش آنان می شود.
· با خواند ن داستان های حکمت آمیز ، بسیاری از رفتار های اجتماعی و راه برقراری ارتباط موثّر را می آموزد
بر اساس آن چه گفتیم برنامه ی درسی تاکید ویژه ای بر کتاب خوانی دارد و توصیه می کند در هر هفته یک کتاب را دانش آموزان بخوانند و در کلاس در مورد آن صحبت کنند .چکیده ای از داستان را بازگو کنند و اظهار نظر کنند و باید به شناسه ی کتاب نیز توجه داشته باشند .می توان این کار را به صورت گروهی در کلاس انجام داد.
